Het huishoudboekje voor de komende jaren van de gemeente Zaanstad is een van de vele dat nog niet in evenwicht is. Tussen 2024 en 2028 geeft de gemeente bijna 61 miljoen euro meer uit dan er binnenkomt aan rijksbijdragen, belastingen en leges, heeft accountantsbureau BDO uitgerekend. Vanaf volgend jaar vrezen veel gemeenten een financieel ravijn, omdat de bijdrage van het Rijk terugloopt.
Dat betekent dat de reserve van de gemeente, als de begroting de komende jaren niet verandert, in die jaren met 25,6 procent afneemt. Eind 2023 bedroeg de reserve van de gemeente bijna 240 miljoen euro.
Dat gemeenten zoals Zaanstad de komende jaren interen op hun reserve, is voor BDO niet meteen reden voor paniek. Door een nieuwe rekenmethode komt er vanaf volgend jaar vermoedelijk minder geld van het Rijk, maar ‘er zijn buffers’, benadrukt Esther Kuik van het accountantskantoor. „Gemeenten hebben tijd om goed na te denken over hoe ze hun begroting op orde willen krijgen.”
Aan de andere kant: „Misschien gaat de rijksbijdrage minder hard omlaag, maar volledige compensatie ga je nooit krijgen. Gemeenten die dat nog niet hebben gedaan moeten dus wel plannen gaan maken, en niet wachten tot na de raadsverkiezingen van maart volgend jaar.” Verhoudingsgewijs heeft Zaanstad overigens minder geld in kas dan gemeenten van vergelijkbare grootte: 1476 om 3187 euro per inwoner.
BDO is overigens niet de enige instantie die de huishoudboekjes van alle gemeenten langs de meetlat legt; afgelopen najaar gaven de rekenmeesters van de Vereniging Nederlandse Gemeenten Zaanstad nog een 9 als rapportcijfer. BDO komt tot een 5,9, omdat het naar net iets andere indicatoren kijkt, en omdat het in tegenstelling tot de VNG dus ook de meerjarenbegroting meeneemt.
De financiële buffer van Zaanstad — de verhouding tussen het eigen vermogen en de bezittingen van een gemeente — is wat BDO betreft met 23,4 procent gezond te noemen. De gemeentelijke schuldenlast lag eind 2023 op 85,1 procent van de inkomsten — een gezond niveau, aldus BDO.
Verder kijken de accountants onder meer naar het vermogen van gemeenten om de eigen lasten te dragen (goed genoeg, al kunnen meevallers het beeld vertekenen, aldus BDO in het geval van Zaanstad), naar de boekwaarde van de grond die een gemeente bezit (gezond, noemt BDO dat bij deze gemeente) en naar de hoogte van de belastingen ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Dat laatste cijfer ligt in de gemeente Zaanstad op 103,5 procent — de belastingdruk ligt hier dus ongeveer even hoog als in de rest van Nederland.
Bron: AD
Conclusie:
Zaanstad heeft tijdelijk speelruimte, maar moet nu keuzes maken om een structureel tekort te voorkomen. Een combinatie van bezuinigen, slimmer investeren en inkomsten diversifiëren is nodig. Transparantie naar inwoners en tijdig handelen zijn cruciaal.