Bestuurscultuur klinkt als een abstract begrip. Maar in de praktijk gaat het over iets heel concreets: kun je als inwoner en als gemeenteraad vertrouwen op openheid, eerlijkheid en volledige informatie? In Zaanstad staat dat vertrouwen onder druk.
De afgelopen jaren zagen we bestuurlijke onrust, vroegtijdig vertrekkende bestuurders en discussies over informatievoorziening. Dat zijn geen incidenten op zichzelf. Het zijn signalen. Signalen dat de manier van werken binnen het stadhuis schuurt.
Democratisch Zaanstad kaart dit al jaren aan. Te vaak worden stukken laat gedeeld. Te vaak zijn documenten deels zwartgelakt. Te vaak moet de raad via schriftelijke vragen achter informatie aan die eigenlijk vanzelfsprekend op tafel had moeten liggen. Dat raakt de kern van onze lokale democratie. De gemeenteraad is het hoogste orgaan van de gemeente. Als die niet volledig en tijdig wordt geïnformeerd, functioneert controle niet zoals het hoort.
Ook rondom de uitvoering van de Wet open overheid zijn vragen gesteld. Openbaarheid is geen gunst die het bestuur verleent wanneer het uitkomt. Het is een wettelijke plicht. Transparantie moet de norm zijn, niet de uitzondering.
Daarnaast zijn er signalen geweest over de interne cultuur binnen delen van de organisatie: spanningen, frustraties en een sfeer waarin kritiek niet altijd makkelijk wordt ontvangen. Dat zijn zorgelijke berichten. Een gezonde bestuurscultuur begint met ruimte voor tegenspraak. Met open debat. Met het vermogen om fouten te erkennen en daarvan te leren.
Wat Democratisch Zaanstad stoort, is het patroon. Niet één dossier, niet één misser, maar een terugkerend beeld van informatie die moeizaam wordt gedeeld en besluiten die pas volledig inzichtelijk worden als de druk oploopt. Dat ondermijnt vertrouwen. En vertrouwen is de basis van goed bestuur. Besturen vraagt lef. Lef om open te zijn, ook wanneer het ongemakkelijk is. Lef om de raad volledig te informeren, ook als dat leidt tot stevige discussies. Lef om inwoners serieus te nemen, ook als zij kritisch zijn.
Wij vinden dat het anders moet. Transparantie moet uitgangspunt zijn. Informatie moet volledig en tijdig worden gedeeld. Geheimhouding moet uitzondering zijn, niet reflex. De raad moet zijn controlerende rol zonder belemmering kunnen uitvoeren.
Zaanstad verdient een bestuurscultuur waarin openheid normaal is en verantwoording vanzelfsprekend. Vertrouwen krijg je niet door het te vragen. Vertrouwen verdien je door hoe je handelt.
En daar begint het mee: eerlijk, volledig en transparant besturen.